O Miño, o grande e pai Miño, como se lle chama con poética expresión, ese que percorre Galicia de esquina a esquina e de norte a sur, que se nutre da auga dos mil regatos que lle saen ó paso e fertiliza campos e pantanos, viñedos e hidroeléctricas, pasa nembargantes caladiño, manso e silandeiro, polas vilas que encontra, como se non quixese que se soubese que aí vai el, e todo porque, segundo se conta, cando a Virxe andaba por este mundo co seu Meniño no colo, o río, orgulloso e rexoubeiro co caudaloso fluír espertouno, e entón ela pediulle: Rio Miño, río Miño, pasa caladiño para non espertar ó meu Neniño, e desde entón así vai, maino e silencioso polos camiños da terra, tal quen non quere darse a notar. Máis outros, afeitos a mentar pasados familiares ou incertas procedencias, andan dicindo que o seu silencio é debido a unha dúbida que a calquera lle traería desconsolo, e ata vergoña, a de non saber de onde se é, onde está o seu berce, se na lagoa da Pastoriza, da que toma o nome, ou na serra de Meira. Pregunta existencial que lle fai andar cargando sobre si coa dúbida da súa orixe, mentres os dous concellos limítrofes discuten a paternidade de tan grande señor.
Todos lembramos a lección que aprendíamos na escola, que o Miño nace en Fonmiñá, e verdadeiramente, quen se acerque a esta lagoa, verá como abrollan en distintos puntos globiños cos que desde o fondo da terra a auga sube á superficie iso que os xeólogos chaman xurdimento por mor dunha grande balsa de auga subterránea alimentada por mil regatos, fontes e fontiñas. ¿Que mellor maneira de nacer? Faino como un gromo de verdura desde o fondo da terra e o espectáculo de tal milagre fainos ficar mirando durante longo tempo, eses puntos que aquí e acolá aparecen sobre a superficie, eses puntos que a fantasía popular achacou a unha cidade asolagada que toca as campás cando se aveciña algún mal, para advertir ós paisanos e que se poñan en garda; outros aseguran que os tales son dun carro de ouro cos seus bois xunguidos, alentando por saír das profundidades, mentres permanece agardando a que alguén os saque. Pero, levado pola curiosidade e polos versos do poeta local Avelino Díaz, profundizamos nas dúbidas sobre tan misteriosa orixe:
¿Quen dixo, craro río Miño/ que naces en Fumiñá/ se xunt-a Monterredondo,/ xa pasas feito un rapaz.
Evidentemente ese Monterredondo fica antes de chegar a Fumiñá, como el lle chama con esas variantes dialectais, e daquela seguindo a lección de xeografía que o poeta nos dá procuramos seguir o camiño indicado:
E sei, tamén, que tés/ o teu bercio máis atrás,/aló na Serra de Meira,/ d-Irima no Pedregal.
E coa voz do bardo presente percorremos os preto de cinco quilómetros que separan ambos puntos, cruzando o mesmo pobo de Meira, subindo ata a serra onde o Pedregal se amosa ós nosos ollos como un solemne río de pedras, un pedregoso camiño, de grandes croios grises redondeados polos anos, que baixan do cume da serra, no medio dunha extensa aba verde, e sobre eles, sentados a descansar tras a dura ascensión, o murmurio das augas que pasan agochadas baixo o pedregal fai deter o tempo sumíndonos nunha paz paradisíaca, un musical murmurio que ben había de envexar aquela Virxe que, co seu Rapaz un día o mandou calar.